kodeforest

Makale

Yûnus Emre’den bahsetmek için Yûnus’ça konuşmak lâzım. Deli gönül ve çağlayan su olmak gerek.

“Taştın yine deli gönül

Sular gibi çağlar mısın?

Aktın yine kanlı yaşım

Yollarımı bağlar mısın?”

Yûnus Emre, İslâm’ın bütün esaslarını takvâ boyutunda yaşamanın adıdır. Elli dört farzın en önemli maddelerinden biri olan cihâdın en güzel târifidir. “Küçük cihaddan büyük cihâda döndük” buyuran Aleyhissalât-ü Vesselâm Efendimiz’in kastettiği nefisle cihâdı onda görürüz. Gönlünün kilidi Tapduk Emre’de olan Yûnus, nefse diz çöktürmeyi başarmıştır.

“Tapduğun tapusunda, kul olduk kapısında,

Yûnus miskin çiğ idik, piştik elhamdülillah.”

Kırk yedi yıl hizmetten sonra kovulup tekrar o kapıya dönmesi, er kişinin kârıdır.

Bâyezid-i Bestâmi (ks) huzûruna gelen bir dervişe, şeyhinin sözlerinden nakletmesini ister. İşittiği sözlere göre değerini tesbit eder şeyhin. Yûnus Emre, Hakk Teâlâ’ya vuslatın yolunu bakın hangi aşamalardan geçmeye bağlar, dünyâ sevgisi, riyâset, başlık arzusu ve şehevî duygulardan kurtulmanın reçetesini verir:

“Severim ben seni candan içeri 

Yolum vardır bu erkândan içeri 

 

Şerîat, tarîkat yoldur varana 

Hakîkat, ma’rifet andan içeri”

Dînî emirlerin zâhiren yapılışını Şerîat, bâtın kısımlarını da Tarîkat, mâsivâyı terk etme anlamına Ma’rifet, Hakk Teâlâ’ya tam yöneliş olarak hakîkat’i şiir kalıplarında, bülbülün şakıması gibi anlatır. Bir medrese hocasının ciltler dolusu kitaplarla anlattığını bir dörtlükte verir. Yirmi altı bin beyitlik dîvânı yazan Mevlânâ (ks) “Yûnus’un şu beytini duysam yazmazdım” der bir rivâyette:

“Ete kemiğe büründüm

Yûnus diye göründüm.”

Yûnus, dünyâ ve onun içindekilerin yok olup, Zât-ı İlâhiyye’nin kalacağını belirtir. Dünyevîleşmeyi değil, uhrevîleşmeyi tavsiye eder. Daha da öte geçerek, “Ehlüllah, Hakk ehli olun” der.

İlmin, haşyetle ilim olacağını, yoksa bir kuru emek olduğunu der:

“İlim ilim bilmektir

İlim kendin bilmektir

 

Sen kendini bilmezsin

Ya nice okumaktır

 

Okumaktan murad ne

Kişi Hakk’ı bilmektir

 

Çün okudun bilmezsin

Ha bir kuru emektir”

Kardeşlikte, şeyh-i kâmilde, Resûlüllah (sav) ve Cenâb-ı Hakk’da yok olmayı anlatır şiirinde beliğ bir şekilde. Âdetâ bize, “nefis, şeytan, dünyâ ve kötü arkadaşlarla, ayak takımlarıyla oyalanmayın” der.

“Aşkın aldı benden beni

Bana seni gerek seni

Ben yanarım dünü günü

Bana seni gerek seni

 

Ne varlığa sevinirim

Ne yokluğa yerinirim

Aşkın ile avunurum

Bana seni gerek seni

 

Aşkın âşıklar öldürür

Aşk denizine daldırır

Tecellî ile doldurur

Bana seni gerek seni

 

Aşkın şarâbından içem

Mecnun olup dağa düşem

Sensin gün be gün endişem

Bana seni gerek seni

 

Sûfîlere sohbet gerek

Ahîlere ahret gerek

Mecnunlara Leylâ gerek

Bana seni gerek seni

 

Eğer beni öldüreler

Külüm göğe savuralar

Toprağım anda çağıralar

Bana seni gerek seni

 

Yûnus idür benim adım

Gün geçtikçe artar odum

İki cihanda maksudum

Bana seni gerek seni”

Bu yol aşk yoludur. Yûnus Emre her beytinde aşkı dillendirir şiirlerinde. Tâatlerin âdet kabîlinden yapılmaması gerektiğini, istek ve arzuyla, şevk ve muhabbetle gerçekleşmesini vurgular.

Ben yürürüm yana yana,

Aşk boyadı beni kana.

Ne âkılem ne divâne,

Gel gör beni aşk neyledi.

Yûnus, Yûnustur demeden başka bir söz söyleyemeyiz. Cenâb-ı Hakk Kitâb-ı Kerim’de zâlim, muktesid ve sâbık sınıflaması yapar. Sâbikûn sâbikûndur. İleride olanlar ileridedir. Mü’minlerin dertleriyle dertlenmeye işâret eder. Dünyânın rahat etme yeri olmadığını söyler, âhiret derdiyle dertlenmeyi öğütler. Açıkça “mü’min dertlidir” der.

Benim adım dertli dolap

Suyum akar yalap yalap

Böyle emreylemiş Çalap

Derdim vardır inilerim

Yûnus’ta görülen birliktir. Cem’ul Cem makâmıdır. Yâni görünen mevcûdât ancak Allâh’ın mevcûdiyetidir. Cem'ul Cem makâmında olanların râhatı ubûdiyette (kullukta), lezzetleri tâattedir. (Muhammed Ma'sûm) Ayrıca Kur’ân’daki “Ancak sana ibâdet ederiz” fark makâmına; “Ancak senden yardım bekleriz” ifâdesi de cem’ ve cem’u’l-cem’ makâmına işâret etmektedir. Sanki Yûnus günümüzdeki dertlere parmak basarak vahdete birliğe işâret eder.

“İkilikten usandım birlik hanına kandım 

Derdi şarâbın içtim dermânım yağma olsun”

Bu Makaleye Yapılan Yorumlar

Yorum Yazın

Gönder